Podział rynku kapitałowego
Szczególną formą rynku kapitałowego jest rynek papierów wartościowych. Towar, którym jest papier wartościowy stwierdzający istnienie określonego prawa majątkowego może stanowić samodzielny przedmiot obrotu. Lokowanie pieniędzy w papier wartościowy ma na celu uzyskanie korzyści kapitałowych. Jest jednak inwestycją nietypową ? zawiera bowiem elementy ryzyka. Polega ono na wyborze akcji spółki, które w przekonaniu inwestora będą zwyżkować, przynosząc mu przy sprzedaży spodziewane przychody. Ryzykowne może być też określenie horyzontu czasowego wyjścia z inwestycji, a więc momentu planowanej sprzedaży zakupionego wcześniej papieru. Istnieje bowiem prawdopodobieństwo wystąpienia sytuacji, w której inwestor zmuszony do likwidacji inwestycji przed planowanym terminem odsprzeda akcje nie tylko poniżej szacowanej ceny, ale także poniżej ceny, po której je zakupił.
Obrót papierami wartościowymi dokonuje się na rynku niepublicznym bądAo na rynku publicznym.
Obrót niepubliczny ma miejsce wtedy, gdy emisja skierowana jest do mniej niż 300 osób, akcje udostępniane są pracownikom na zasadach preferencyjnych lub proponowane jest nabycie akcji w jednoosobowych spółkach Skarby Państwa w ilości nie mniejszej niż 10% akcji dla jednego nabywcy. Emisja i obrót niepubliczny regulowane są przepisami Kodeksu Cywilnego, Handlowego oraz ustawy o obligacjach.
Znajdując się w obrocie publicznym (tzn. gdy propozycja nabycia lub nabywanie emitowanych w seriach papierów wartościowych skierowana jest lub odbywa się z udziałem ponad 300 osób lub nie oznaczonego adresata przy wykorzystaniu środków masowego przekazu), papiery wartościowe podlegają regulacjom Ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi.
Zarówno w przypadku obrotu niepublicznego, jak i publicznego papiery wartościowe można nabywać na rynku pierwotnym i wtórnym.
O rynku pierwotnym mówimy wtedy, gdy nabycie papierów wartościowych proponuje nam ich emitent. Po raz pierwszy z rynkiem pierwotnym mamy do czynienia w momencie zakładania spółki akcyjnej. W akcie założycielskim założyciele i pierwsi akcjonariusze deklarują objęcie pewnej liczby akcji. W celu pozyskania dodatkowych środków na rozwój spółka może przeprowadzić kolejną emisję. Każdy podmiot uprawniony do emisji poszczególnych rodzajów papierów może emitować je wielokrotnie. Niezbędna jest tylko uchwała WZA oraz rejestracja emisji w sądzie rejestrowym. Na rynku pierwotnym może też wystąpić pierwsza publiczna oferta. Akcje, które znajdowały się wcześniej w obrocie prywatnym mogą być skierowane do szerokiego grona (ponad 300) inwestorów. Zgodnie z Prawem o publicznym obrocie emitent zobowiązany jest do wprowadzenia papierów wartościowych za pośrednictwem domu maklerskiego. Oferowane na rynku pierwotnym papiery mają stałą cenę emisyjną, która nie może ulec zmianie aż do końca okresu emisyjnego. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy inwestorzy zmuszeni są do przystąpienia do przetargu na akcje emitenta. W celu zapewnienia powodzenia emisji emitenci często poszukują tzw. gwaranta emisji, czyli subemitenta inwestycyjnego lub usługowego, który zobowiązuje się na podstawie umowy do nabycia na własny rachunek, w całości bądAo w części, oferowanych papierów, na które nie złożono zapisów w terminie.
Z rynkiem wtórnym mamy do czynienia wtedy, gdy papier wartościowy po emisji i sprzedaży pierwszemu właścicielowi jest następnie sprzedawany na rynku przez osoby inne niż emitent, tzn. gdy obrót papierami odbywa się między inwestorami. Wtórny rynek charakteryzuje się tym, że nie dokonuje się tu zasilenie emitenta papierów wartościowych w kapitał. Rynek ten jest najważniejszym segmentem rynku papierów wartościowych, ponieważ właśnie na nim kształtuje się rzeczywista cena papieru, odzwierciedlająca jego wartość. Jest też naturalnym i logicznym uzupełnieniem rynku pierwotnego, gdyż daje szansę nabywcy akcji na odsprzedanie ich w najbardziej odpowiednim dla siebie momencie.
Obecnie w Polsce wtórny publiczny obrót papierami wartościowymi organizują dwa rynki regulowane (działające na podstawie Ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi): Warszawska Giełda Papierów Wartościowych, prowadząca obrót giełdowy i Centralna Tabela Ofert, prowadząca rynek pozagiełdowy. W związku z koniecznością dostosowania prawa Rzeczypospolitej Polskiej do prawa obowiązującego w krajach Unii Europejskiej zmieniona zostanie Ustawa, która po nowelizacji wprowadzi od 1 stycznia 2001 roku nowy podział rynków regulowanych, wydzielając: urzędowy rynek giełdowy, rynek nieurzędowy giełdowy oraz rynek nieurzędowy pozagiełdowy. Pierwszy z nich podlegał będzie rozporządzeniu Rady Ministrów. Dwa pozostałe będą się stosować do postanowień regulaminu obrotu obowiązującego na każdym z nich.
Papiery wartościowe będące przedmiotem obrotu
Przedmiotem obrotu na rynku kapitałowym są: - akcje
- obligacje
- certyfikaty inwestycyjne
- opcje
- warranty
- kontrakty futures
- commercial papers
- listy zastawne.