Obligacja
- stanowi formę długu, świadczy o wierzytelności nabywcy w stosunku do ich emitenta. Emitent zobowiązany jest do zwrotu długu w określonym czasie, po z góry określonej cenie, płaconej w formie odsetek w trakcie trwania pożyczki, dyskonta przy zakupie. Obligacje mogą być emitowane przez:
? ? Skarb Państwa (obligacje państwowe, skarbowe, z reguły najbardziej pewne, o minimalnym ryzyku);
? ? podmioty prowadzące działalność gospodarczą, posiadające osobowość prawną (obligacje przedsiębiorstw);
? ? gminy (obligacje komunalne, samorządowe);
? ? banki, towarzystwa ubezpieczeniowe (obligacje instytucji finansowych);
Przy obligacjach mamy do czynienia z:
? ? ceną emisyjną obligacji (wartość emisyjna obligacji), tj. ceną jaką musi zapłacić pierwszy nabywca obligacji (płacona bezpośrednio emitentowi lub reprezentującemu go pośrednikowi). Cena emisyjna obligacji może być równa cenie nominalnej (uwzględnianej przy obliczaniu odsetek). Może też być od niej wyższa lub niższa;
? ? ceną rynkową obligacji (wartość rynkowa obligacji), tj. ceną jaka występuje w transakcjach kupna i sprzedaży obligacji na giełdzie lub rynku pozagiełdowym;
? ? stopą procentową, według której oblicza się procenty, tj. dochód nabywcy. Stopa procentowa może być stała dla całego okresu ważności (okresu pożyczki) obligacji lub zmienna (np. jej wysokość może zależeć od oficjalnej stopy procentowej banku centralnego, wielkości inflacji, średniej rentowności przedsiębiorstw w danej branży, średniej wysokości oprocentowania dla lokat 24-miesięcznych itd.);
? ? ceną spłaty (wartość obligacji w momencie wykupu). Najczęściej cena spłaty jest równa wartości (cenie) nominalnej obligacji. W przypadku gdy jest wyższa, różnica stanowi premię dla nabywcy;
? ? sposobem i terminem spłaty, który określa warunki na jakich wierzyciel (nabywca obligacji) może odzyskać zainwestowany kapitał.
Ze względu na charakter przywilejów nadawanych ich posiadaczowi obligacje można podzielić na dwie grupy:
- obligacje będące poświadczeniem długu, tu wyróżniamy:
? ? obligacje o stałym oprocentowaniu charakteryzujące się wartością nominalną, zapewniające obligatariuszowi stałą wielkość odsetek w odpowiednich terminach przez cały okres, aż do wykupienia obligacji przez emitenta w ściśle określonym czasie;
? ? obligacje o zmiennej stopie procentowej, których oprocentowanie może być zmieniane co pewien okres (stopa procentowa może być aktualizowana w stosunku do przyjętej bazy, np. stopy inflacji);
? ? obligacje z kuponami zero, obligacje bezkuponowe, w przypadku których nabywcom obligacji nie są wypłacane odsetki a ich dochód wynika z różnicy pomiędzy ceną zakupu obligacji a ceną ich wykupu po upływie terminu na jaki zostały wyemitowane. Różnica ta może przybrać dwie formy:
? ? nabywca płaci za obligację kwotę niższa od wartości nominalnej o wartość dyskonta. W wysokości dyskonta ukryte jest oprocentowanie obligacji, im większe jest dyskonto, tym wyższe jest oprocentowanie obligacji, emitent wykupując obligację, wypłaca obligatariuszowi wartość nominalna obligacji, tym samym wypłaca skapitalizowane odsetki,
? ? nabywca płaci za obligacje kwotę równą wartości nominalnej, emitent wykupuje obligacje po cenie wyższej od ceny zakupu obligacji;
- obligacje łączone z akcjami, tu wyróżniamy:
? ? obligacje zamienne, które na określonych przez emitenta zasadach, warunkach i terminach mogą zostać zamienione na akcje danej spółki. Emitent określa formę oraz tryb zamiany, w tym m. in.: cenę nowych akcji, termin realizacji konwersji. W przypadku tych obligacji ich rynkowa cena, w sposób bezpośredni, zwykle proporcjonalny, zależy od ceny akcji danego emitenta. Cena obligacji zależy więc od wyników finansowych spółki, jej kondycji oraz perspektyw rozwoju;
? ? obligacje z warrantami. Warrant stanowi wydzieloną część obligacji, reprezentującą prawo do zakupu akcji nowej emisji, w określonym terminie i na określonych warunkach.
Wartość nominalna obligacji określana jest przez emitującego obligacje i oznacza kwotę, którą nabywca obligacji otrzyma po upływie terminu, na jaki wyemitowano obligacje, tj. z chwilą jej wykupu przez emitenta. Wartość rynkowa oznacza cenę, po jakiej jej właściciel może ją zbyć na rynku. Stopa nominalna obligacji jest to stopa procentowa, wielkość płaconych przez emitenta odsetek liczona w stosunku do wartości nominalnej obligacji. Często obliczamy również tzw. stopę bieżącą obligacji, która wyraża stosunek płaconych przez emitenta odsetek (oprocentowanie obligacji ? kupon) do wartości rynkowej obligacji, tj. jej wartości bieżącej. Z powodu różnic pomiędzy wartością nominalną i rynkową, bieżąca stopa procentowa może być zasadniczo różna od stopy nominalnej.
Obligacje mogą być imienne lub na okaziciela. Emitent obligacji może w warunkach emisji wprowadzić zakaz lub ograniczenia w zbywaniu obligacji imiennych. Emitent może nabywać własne obligacje, celem ich umorzenia.
Wynikające z obligacji wierzytelności mogą być niezabezpieczone lub zabezpieczone. Obligacje zabezpieczone dają inwestorowi gwarancję zwrotu wartości nominalnej emitowanych obligacji wraz z suma należnego oprocentowania. Obligacje nie zabezpieczone charakteryzują się wyższym ryzykiem inwestycyjnym. Zabezpieczenie może przybrać formę:
? ? zabezpieczenia całkowitego - polega ono na ustanowieniu zastawu, hipoteki, udzieleniu gwarancji przez NBP lub Skarb Państwa, udzieleniu gwarancji przez gminę lub bank zagraniczny,
? ? zabezpieczenia częściowego - również i tego zabezpieczenia udzielaja podmioty wskazane powyżej, jednak jego wartość jest niższa od wartosci nominalnej obligacji wraz z należnym oprocentowaniem.