Rynek kapitałowy

Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. funkcjonuje jako samodzielny podmiot od 1994 r. Od utworzenia GPW w 1991 r. do 1994 r. funkcjonował jako dział Giełdy Papierów Wartościowych. KDPW S.A. działa w szczególności na podstawie Kodeksu Handlowego, ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi oraz przepisów wykonawczych do niej, Regulaminu Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych S.A., a także postanowień statutu spółki.
Akcjonariuszami KDPW S.A. mogą być wyłącznie: spółki prowadzące giełdę papierów wartościowych, domy maklerskie, spółki prowadzące rynek pozagiełdowy, Skarb Państwa, Narodowy Bank Polski oraz banki. Kapitał akcyjny KDPW S.A. wynosi 21 000 000 zł i jest podzielony na 21 000 akcji o wartości nominalnej 1 000 zł każda. Akcje są wyłącznie imienne i nie dają prawa do dywidendy. Organami KDPW S.A. są: Walne Zgromadzenie, Rada Nadzorcza, zwana “Radą Depozytu” oraz Zarząd zwany “Zarządem Depozytu”.
Jedną z funkcji spółki jest prowadzenie depozytu papierów wartościowych, która polega na: rejestrowaniu papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu, nadzorowaniu zgodności wielkości emisji z liczbą papierów wartościowych znajdujących się w obrocie, obsłudze realizacji zobowiązań emitentów wobec uprawnionych z papierów wartościowych, rozliczaniu transakcji zawieranych na rynku papierów wartościowych i innych instrumentów finansowych, a także organizacji i zarządzaniu systemem zabezpieczającym rozliczenia transakcji.
Papierom danej emisji dającym takie same uprawnienia i posiadającym ten sam status w publicznym obrocie Depozyt nadaje odrębne oznaczenie zwane kodem. Emitent nie może różnicować praw z papierów oznaczonych tym samym kodem, chyba że charakter operacji umożliwia jej wykonanie w stosunku do części papierów wartościowych, a nie zachodzą przeszkody prawne i nie powstaje zagrożenie bezpieczeństwa depozytu papierów i bezpieczeństwa obrotu. KDPW S.A. rejestruje papiery wartościowe na kontach depozytowych i rachunkach papierów wartościowych. Uczestnikami depozytu mogą był podmioty, których przedmiot przedsiębiorstwa obejmuje prowadzenie rachunków papierów wartościowych, emitenci papierów wartościowych dopuszczonych do obrotu publicznego oraz inne krajowe instytucje finansowe, jeżeli ich uczestnictwo ma na celu współdziałanie z Krajowym Depozytem w zakresie wykonywania zadań Krajowego Depozytu. Za zgodą Komisji na warunkach przez nią określonych uczestnikami mogą być osoby prawne lub inne jednostki organizacyjne z siedzibą poza obszarem Rzeczypospolitej Polskiej, wykonujące zadania w zakresie centralnej rejestracji papierów wartościowych lub rozliczania transakcji zawieranych w obrocie papierami wartościowymi. Podmiot, który zawarł umowę o uczestnictwo może być uczestnikiem bezpośrednim albo pośrednim. Uczestnik bezpośredni działa samodzielnie wobec Krajowego Depozytu i innych uczestników. W zakresie publicznego obrotu uczestnik pośredni działa wobec Krajowego Depozytu i innych uczestników za pośrednictwem uczestnika bezpośredniego.
KDPW S.A. dokonuje podziału akcji (split) w sytuacji obniżenia wartości nominalnej akcji, asymilacji emisji w przypadku kolejnych emisji akcji, obsługuje wypłatę dywidendy z akcji i odsetek z dłużnych papierów wartościowych. Za pośrednictwem KDPW S.A. przeprowadza się obsługę płatnego i niepłatnego prawa poboru, subskrypcji akcji nowej emisji, wykupu papierów dłużnych, czy wystawiania świadectw depozytowych.
W systemie depozytowo-rozliczeniowym dokonywane są operacje na papierach wartościowych, których skutkiem jest odzwierciedlenie zmiany treści praw i innych cech papierów wartościowych lub emisji papierów wartościowych. Operacjami tymi są: wymiana papierów wartościowych, asymilacja papierów wartościowych, konwersja papierów wartościowych, zamiana papierów wartościowych, wycofanie papierów wartościowych z depozytu, zasilenie rachunku, transfer portfela i transfer papierów wartościowych.
Rozliczenie transakcji w KDPW S.A. polega na spełnieniu przez stronę transakcji świadczenia w wysokości stanowiącej nadwyżkę ponad wartość należnego jej świadczenia pieniężnego lub niepieniężnego, którego obowiązek spełnienia przez uczestnika powstaje z chwilą zawarcia transakcji. Proces rozliczenia transakcji obejmuje kompensację zobowiązań pieniężnych oraz pełną kontrolę rozliczeń pieniężnych w banku rozliczeniowym. W celu zabezpieczenia rozliczeń KDPW organizuje i zarządza systemem gwarantującym prawidłowe wykonanie zobowiązań wynikających z transakcji zawartych przez uczestników, a w szczególności zarządza funduszem rozliczeniowym, który tworzony jest z wpłat uczestników. A?rodki Funduszu Rozliczeniowego służą zapewnieniu rozliczania transakcji zawieranych przez domy maklerskie i banki prowadzące działalność maklerską na rynku regulowanym, w zakresie określonym w regulaminie Funduszu Rozliczeniowego. W celu zabezpieczenia płynności rozliczeń transakcji Krajowy Depozyt organizuje i zarządza systemem pożyczek papierów wartościowych będących przedmiotem transakcji zawieranych na rynku regulowanym.
Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A. organizuje również Fundusz Gwarancyjny tworzony z wpłat pochodzących z powszechnych towarzystw emerytalnych. A?rodki Funduszu Gwarancyjnego służą gwarantowaniu osiągania przez otwarte fundusze emerytalne minimalnego stopnia rentowności, określonego we właściwych przepisach oraz pokryciu szkód powstałych w związku z zarządzaniem tymi funduszami i reprezentowaniem ich przez powszechne towarzystwa emerytalne. KDPW S.A. może również obsługiwać obrót papierami wartościowymi nie dopuszczonymi do publicznego obrotu. Może prowadzić rachunki pieniężne, dokonywać rozliczeń pieniężnych, udzielać pożyczek, a także uczestniczyć w rozrachunkach dokonywanych przez Narodowy Bank Polski na zasadach stosowanych w przypadku rozrachunków międzybankowych.
Do zadań KDPW S.A. należy ponadto: opracowanie procedur ewidencyjnych papierów wartościowych, upowszechnianie informacji i prowadzenie działań edukacyjnych dotyczących rynku kapitałowego, rozliczanie wypłat transferowych między otwartymi funduszami emerytalnymi, rozliczanie transakcji zawieranych na giełdach energii oraz na giełdach towarowych, a także wykonywanie czynności z tym związanych.