Rynek kapitałowy

Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. powstała w kwietniu 1991 r. Jej założycielem jest Skarb Państwa, w imieniu którego działa Minister Przekształceń Własnościowych w porozumieniu z Ministrem Finansów. Celem spółki jest organizowanie publicznego obrotu papierami wartościowymi, w tym promowanie obrotu papierami wartościowymi i upowszechnianie informacji związanych z tym obrotem. Zasady działania Giełdy określają: ustawa Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi, Statut spółki oraz jej regulamin. Przedmiotem przedsiębiorstwa spółki jest prowadzenie giełdy papierów wartościowych. Kapitał akcyjny giełdy wynosi 42.000.000 zł i jest podzielony na 60.000 akcji imiennych o wartości nominalnej 700 zł każda. Akcje mogą być wyłącznie imienne. Akcjonariuszami giełdy mogą być: domy maklerskie, Skarb Państwa, banki, towarzystwa funduszy powierniczych, towarzystwa funduszy inwestycyjnych, towarzystwa emerytalne, zakłady ubezpieczeń oraz emitenci papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu i notowanych na giełdzie. Organami Giełdy są: Walne Zgromadzenie, Rada Nadzorcza zwana Radą Giełdy oraz Zarząd zwany Zarządem Giełdy.
Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. jest najbardziej znaczącą i spektakularną częścią rynku wtórnego. Giełda traktowana jest jako miejsce: wyceny kapitału, oceny możliwości rozwojowych podmiotów gospodarczych oraz miejsce stanowiące barometr gospodarki. Na GPW funkcjonują trzy rynki: podstawowy, równoległy i wolny. Decyzję o dopuszczeniu papieru wartościowego do obrotu giełdowego podejmuje Rada Giełdy, biorąc pod uwagę warunki związane z rodzajem i statusem papieru wartościowego, emitentem tego papieru (kapitał własny, kapitał akcyjny, zysk), liczbą i charakterem akcjonariuszy. Najwyższe kryteria dopuszczeniowe obowiązują na rynku podstawowym. Rynek równoległy jest dla spółek o średniej wielkości, a rynek wolny dla spółek małych posiadających potencjał wzrostu.
Giełda jest miejscem, w którym dokonuje się: wyceny kapitału, oceny możliwości rozwojowych podmiotów gospodarczych oraz miejscem stanowiącym barometr gospodarki.
Rada Giełdy wydaje decyzję o dopuszczeniu papierów wartościowych i instrumentów finansowych do obrotu giełdowego na podstawie pisemnego wniosku emitenta. W celu umożliwienia uczestnikom obrotu giełdowego dokonywania stałej oceny papierów wartościowych, emitent obowiązany jest dostarczać Giełdzie informacji, w zakresie i częstotliwości określonej Regulaminem Giełdy. Warunki i tryb dopuszczenia obligacji emitowanych przez jednostki samorządu terytorialnego, związki tych jednostek oraz m. st. Warszawy określa Rada Giełdy na wniosek Zarządu Giełdy. Rozwiązanie spółki powodują: uchwała Walnego Zgromadzenia o rozwiązaniu spółki, ogłoszenie upadłości spółki. Rozwiązanie spółki następuje po przeprowadzeniu likwidacji.
Transakcje na GPW mogą zawierać wyłącznie domy maklerskie będące członkami giełdy. Status członka Giełdy przyznaje Rada Giełdy, pod warunkiem, że członek jest akcjonariuszem giełdy, jest osobą prawną, jest uczestnikiem bezpośrednim Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych.
Przedmiotem obrotu na giełdzie mogą być wyłącznie papiery wartościowe oraz instrumenty finansowe dopuszczone do obrotu giełdowego. Przedmiotem obrotu giełdowego mogą być również obligacje skarbowe. Rada giełdy może dopuścić do obrotu giełdowego akcje mimo niespełnienia warunków kapitałowych, jeżeli uzna, że obrót tymi akcjami może osiągnąć wielkość zapewniającą odpowiednią płynność i prawidłowy przebieg transakcji giełdowych, a interes uczestników obrotu nie będzie zagrożony. Rada może dopuścić papiery wartościowe oraz instrumenty finansowe inne niż akcje, jeżeli są one dopuszczone do obrotu publicznego, a ich zbywalność nie jest ograniczona.
Na GPW występują dwa systemy notowań: jednolitego kursu i notowań ciągłych. Oba systemy muszą spełniać ogólne warunki:

? ? każde zlecenie na zakup akcji, w którym klient określił cenę zakupu akcji wyższą niż wyznaczony kurs, musi być zrealizowane w całości,

? ? każde zlecenie na sprzedaż akcji, w którym klient określił cenę sprzedaży akcji niższą niż wyznaczony kurs, musi być również zrealizowane w całości,

? ? każde zlecenie na sprzedaż i zakup akcji, w którym klient nie określa limitu cenowego, musi być zrealizowane w całości (zlecenie PKC),

? ? wszystkie zlecenia kupna z limitem niższym od kursu oraz zlecenia sprzedaży z limitem wyższym od kursu nie są realizowane.

W notowaniach opartych na jednolitym kursie obowiązuje zasada wyznaczania w trakcie sesji jednej ceny dla akcji spółki notowanej na giełdzie. Kurs akcji może zmienić się na sesji tylko o 10%. Jeżeli kurs akcji ustali się między widełkami wówczas mamy do czynienia z tzw. rynkiem zrównoważonym. Jeżeli istnieje nierównowaga między popytem i podażą, a żaden poziom ceny wewnątrz widełek nie odzwierciedla zaistniałej sytuacji zgodnie z algorytmem ustalania kursu, to mamy do czynienia z rynkiem niezrównoważonym. Kurs akcji ustalany jest wówczas na granicy widełek. Po ustaleniu kursów akcji na sesji giełdowej, przy nierównowadze liczby akcji zaoferowanych do sprzedaży lub kupna, istnieją trzy sposoby doprowadzenia do równowagi: realizacja zleceń PCR, oferta oraz interwencja maklera specjalisty. Oferta polega na przyjmowaniu do realizacji przy nadwyżce sprzedaży zleceń kupna od wszystkich inwestorów. Interwencja polega na wystawieniu zleceń kupna lub sprzedaży na rachunek własny domu maklerskiego pełniącego funkcję specjalisty dla danego papieru wartościowego.
Na GPW przyjmowane są zlecenia kupna, sprzedaży ? z limitem ceny oraz bez limitu (zlecenia PKC oraz PCR). Występują również zlecenia “wszystko albo nic” ? WAN, warunkowe ? WAR, KBL.
Wyznaczanie kursu w notowaniach ciągłych sprowadza się do ustalenia kursu otwarcia. Kurs ten ustalany jest na podstawie zleceń z limitem ceny, które zostały złożone przed rozpoczęciem sesji dla notowań ciągłych. W przeciwieństwie do rynku jednolitego kursu, na którym jednostką transakcyjną jest jedna akcja, na rynku notowań ciągłych jednostką transakcyjną jest blok akcji lub obligacji. Zlecenia są realizowane według limitu ceny i kolejności przyjęcia. Najszybciej realizowane są zlecenia kupna z najwyższym limitem i zlecenia sprzedaży z najniższym limitem. Jeżeli limit w zleceniach tego samego rodzaju jest na takim samym poziomie, to o kolejności realizacji decyduje czas złożenia zlecenia. W trakcie notowań ciągłych dopuszczalna jest zmiana cen akcji o 5% w stosunku do kursu otwarcia.
Jednym z głównych indeksów giełdowych jest indeks WIG, który odzwierciedla dochodowość inwestycji we wszystkie akcje znajdujące się w obrocie giełdowym na rynku podstawowym. Udział każdej spółki w indeksie jest wprost proporcjonalny do wartości rynkowej spółki.